عباس وریج کاظمی

نگاه به قاب عکس خالی
@panora_ma

در گفتگویی دیگر از فصل «ایران ادامه دارد» با عباس کاظمی-جامعه شناس-گفتگو کردیم.

این گفتگو توسط سبحان یحیائی-سردبیر- در تاریخ ۶ مهر ماه سال ۱۴۰۵ انجام شده است.

ما را در پلتفرم‌های اینستاگرام، یوتیوب، آپارات و پلتفرم‌های پادکست هم می‌توانید دنبال کنید.

ویدئوی کامل این گفتگو در آپارات و یوتیوب قابل مشاهده است. به زودی در پلتفرم‌های پادکست هم منتشر خواهد شد.

https://www.ibna.ir/news/557366/



▪️عباس کاظمی



🔰«سفر نظریه‌ها» در گفت‌وگو با عباس کاظمی؛
جامعه به تغییرات ریشه‌ای نیاز دارد
جامعه روشنفکری را پس زده است

🔸جامعه، مستقل از اینکه چه حکومتی بر سر کار باشد، به تغییرات ریشه‌ای نیاز دارد. در این بحث، شکل حکومت به‌تنهایی موضوع تعیین‌کننده نیست؛ مهم آن است که امکان تغییرات عمیق در خود جامعه فراهم باشد. جامعه مسیرش را طی می‌کند، پیش می‌رود و البته خطا هم می‌کند. نگاه من در کوتاه‌مدت به وضعیت جامعه منفی است، اما در بلندمدت مثبت است.

🔸️از میزان توجه به «سفر نظریه‌ها» ناراضی هستم، اما دغدغه اصلی‌ام وارد کردن تکانی به دانشکده‌ علوم اجتماعی بود و فکر می‌کنم در این زمینه هنوز کار بسیاری باقی مانده است. همچنان می‌بینم متفکرانی تکراری، به شیوه‌هایی تکراری تدریس می‌شوند. از سوی دیگر، در فضای روشنفکری هم گاهی با نظریه‌ها برخوردی تقدس‌مآبانه، نمایشی و ویترینی صورت می‌گیرد. درست است که امروز تعبیر سفر مفاهیم و نظریه‌ها رایج‌تر شده و گفت‌وگوهای جالب‌تری درباره شیوه مواجهه با نظریه شکل گرفته است، اما هم فضای دانشگاهی و هم فضای روشنفکری ما هنوز تا مواجهه‌ای بازاندیشانه با نظریه فاصله دارند

🔸️نظریه‌ها در کشورها و سنت‌های فکری گوناگون، برای پاسخ‌گویی به شرایط اجتماعی و سیاسی همان زمینه‌ها شکل گرفته‌اند. نظریه فرزند زمانه خویش است و بوی آن زمانه را می‌دهد. هیچ نظریه‌ای از حیث طبقاتی، جنسیتی یا نژادی کاملاً خنثی نیست. نظریه‌های متفکرانی چون فروید، آدورنو و هابرماس نیز با ساختار طبقاتی، مسئله نژاد، سفیدپوستی و اروپامحوری پیوند دارند. ما در ایران گاه این وجوه را کنار می‌گذاریم و نظریه‌ها را به اموری انتزاعی بدل می‌کنیم؛ مثلاً چنان از فوکو سخن می‌گوییم که گویی نظریه‌ای برآمده از شرایط زمان او، بی‌هیچ پرسشی می‌تواند زبان توضیح وضعیت امروز ما باشد.


🔸️من، به‌عنوان کسی که این فرایندها را مطالعه می‌کند، حیات نظریه‌ها، نظریه‌پردازان و کنشگران پیرامون آن‌ها را مانند دیگر پدیده‌های اجتماعی بررسی می‌کنم. از بیرون به شریعتی نگاه می‌کنم، نه از درون یک موضع طرفدارانه؛ نمی‌خواهم از پیش داوری کنم که شریعتی، سروش یا متفکران چپ جدید درست عمل کرده‌اند یا نه. نگاه من انتقادی است، اما انتقادی در چارچوب‌های پژوهشی و دانشگاهی، نه از جنس برخوردهای رایجی که امروز با شریعتی صورت می‌گیرد.


🔸برخلاف تصور رایج، شرایط جنگی بیش از آن‌که به زیان حکومت باشد، به جامعه آسیب می‌زند. نهادهای مدنی و کسانی که مستقل از حکومت فعالیت می‌کنند، آزادی و دامنه اختیار کمتری خواهند داشت. گذشته از ناامیدی و افسردگی، خود امکان زیستن و فعالیت اجتماعی محدودتر می‌شود. بسیاری از کارهایی که در شرایط عادی می‌توان انجام داد، در وضعیت جنگی ناممکن می‌شوند؛ حتی سخنانی را که در وضعیت معمول می‌توان بر زبان آورد، دیگر نمی‌توان گفت.

🔸️وقتی از حکومت انتقاد می‌کنیم، آیا منظورمان این است که صرفاً اصلاحاتی در ساختار سیاسی انجام شود تا همان ساختار پابرجا بماند؟ چنین برداشتی امروز از سوی بخش‌هایی از جامعه با انتقاد و حتی طعن و نفرین مواجه می‌شود. اما به همان اندازه، وقتی از مردم انتقاد می‌کنیم، نباید معنایش این باشد که مردم را ناآگاه و ناتوان از فهم بدانیم و کنار بگذاریم. هدف باید هوشیار کردن مردم باشد؛ این‌که در انتخاب‌هایشان بازاندیشی کنند، تأمل بیشتری داشته باشند و خطاهای گذشته را مدام تکرار نکنند. روشنفکر باید بتواند چنین هشدارهایی بدهد.

ibna.ir/x6L8Q

@ibna_official

اصلاح آگاهی منحصرا در این خلاصه می‌شود.... بیدار کردن جهان از خوابی که در مورد خویش می‌بیند.

کارل مارکس(نقل شده در پروژه‌ی پاساژهای والتر بنیامین)