خرمگس

فرهاد قنبری

نسبت روشنفکر و استعمار

⏪ تغییر و تحول بزرگی که در مفهوم روشنفکر در جوامعی مانند ایران در دهه‌های اخیر نسبت به روشنفکر قرن بیستم و ماقبل آن اتفاق افتاده این است که روشنفکری که در راستای منافع توده‌ها یا خلق‌های ستمدیده یا ملت تحت ستم، نوک پیکان حملات خود را علیه امپریالیسم و استعمار و انگلیس و روسیه تزاری گرفته بود حالا تغییر موضع داده و نه تنها مشکلی با استعمار ندارد بلکه به سخنگو و مدافع منافع استمار تبدیل شده است.

⏪ روشنفکر ایرانی امروز در قالب سینماگر، فعال حقوق بشر، روزنامه‌نگار، استاد دانشگاه، جامعه‌شناس و... بیشتر از آنکه دنبال آگاه کردن جامعه نسبت به کارکردهای امپریالیسم نوین باشد و بیشتر از آنکه در مقابل تحریم‌های استعمارگران و یا حملات نظامی و توحش استعمارگران دست به قلم برده و از هویت و استقلال و کرامت ملی خود دفاع کند به توجیه‌گر و سخنگوی استعمارگران تبدیل شده و با ساخت فیلم و نوشتن مقاله و سخنرانی و مناظره و حضور در شبکه‌های فارسی‌زبانِ امپریالیستی و امثالهم دنبال تایید روایت آنهاست. این جریان در این زمینه هر گونه شرم و حیایی را کنار گذاشته و حتی مدافع کشورهایی است که دست‌های خود را بالا برده و یوغ استعمار را به گردن خود آویخته‌اند. (کافیست بنگریم که چگونه از ژاپن و ویتنام و عراق شکست خورده یک روایت جعلی و قهرمانانه و رهایی‌بخش تولید می‌کنند)

⏪ روشنفکر و منتقد ایرانی فیتیش دموکراسی دارد و تمام دستگاه فکری خود را حول نقد «استبداد داخلی» صورت‌بندی کرده و تمام مشکلات کشور را به شبه‌استبداد داخلی نسبت داده و در این راه حد افراط را پیموده و در ساخت تصویر اهریمنی از قدرت سیاسی حاکم از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کند اما همین جریان، چشم و ذهن و گوشش نسبت به کارکرد امپریالیسم کاملا کر و کور و در بسیاری مواقع بوقچی آنهاست.

⏪ روشنفکری ما تا زمانی که مفهوم سلطه و استعمار در جهان جدید و نقش مخرب آن در وضعیت کشور را درک نکند و تا زمانی که تقویت قدرت نظامی کشور به عنوان اصلی‌ترین و مهمترین شرط بقای جامعه (حتی مهم‌تر از نان شب) را نفهمد، چیز چندان جدی برای بیان نخواهد داشت و سخن و کنش او به رفتار کودک لوس و ننُری خواهد ماند که صرفا با لجاجت و جیغ و داد به دنبال جلب توجه است.

⏪ به نقشه تقسیم مناطق ایران بین انگلیس و روسبه تزاری در قرارداد (۱۹۰۷)، ۱۲۸۶ شمسی نگاه کنیم.
به زبان ساده‌تر در همان روزها و ماه‌هایی که روشنفکران ایرانی تمام تلاش و توان خود را به کار گرفته‌اند که از نهال مشروطه دفاع کرده و اجازه بازگشت دوباره استبداد توسط محمدعلی شاه قاجار را ندهند، دو قدرت جهانی بدون اندک ارزش و توجهی به خواست آزادیخواهان ایرانی، در حال تقسیم کشور بین خود هستند.
روشنفکر و دموکراسی‌خواه و مجاهد مشروطه در کوچه و خیابان‌های تبریز و رشت و تهران و سایر نقاط کشور برای جلوگیری از بازگشت استبداد با جان و مال خود مشغول مبارزه بود، اما در نبود قدرت نظامی کشور، چیزی که نصیب‌اش می‌شد، بیرون راندن توهین آمیز سردار ملی و سالار ملی از تبریز و اعدام مشروطه خواهان در وسط شهر تبریز و به توپ بستن حرم امام رضا در مشهد بود.

⏪ روشنفکر ایرانی یا این واقعبت ساده را می‌فهمد که بدون داشتن استقلال ملی و بدون داشتن قدرت نظامی سخن از دموکراسی و مجلس و مشروطه و حقوق مردم و امثالهم چیزی بیش از یاوه‌گویی احمقانه نیست و یا اینکه با این توهمات و خیالات هم جامعه و هم خود را به قهقرای تاریخ هدایت می‌کند.
@kharmagaas

شما را نمی‌دانم اما به خدا قسم بدون اغراق می‌گویم که در میان تمام قلم به دستانی که می‌شناسم (اعم از روزنامه‌نگاران و روشنفکران و منتقدان سیاسی کشور که در رسانه‌های مختلف اعم از شبکه‌های مجازی و روزنامه‌ها و سایر رسانه‌ها دست به قلم برده یا مشغول ارائه تحلیل هستند) بیست نفر هم پیدا نمی‌کنم که واقعا سخنان و نوشته‌هایشان ارزش دنبال کردن داشته باشد.

در این مورد اصلا بحث این نیست که با نگاه سیاسی آنها موافق یا مخالف هستم بلکه فارغ از موافقت یا مخالفت معتقدم اصلا خودشان نمیفهمند چه می‌گویند و صرفا یک سری گزار‌ه‌های نااندیشیده و عامه‌پسند که ذائقه توده‌های خشمگین و مستاصل، علاقمند شنیدن آن است را به اسم تحلیل به خورد مخاطب می‌دهند.
@kharmagaas

از وقتی یادمان می‌آید، کار این جماعت نه تحلیل بوده، نه نگاه واقع‌بینانه، نه فهم تاریخی و نه حتی تلاشی برای شناخت سازوکارهای نظام سلطه و تجاوزگری امپریالیست‌ها. نه سواد و بینش فهم پیچیدگی‌های جهان را داشته‌اند و نه توان تشخیص نقاط قوت و دستاوردهای کشور را. تخصص اصلی‌شان اما همیشه سر جایش بوده است. غر زدن، سیاه‌نمایی، نق زدن و تولید انبوه نارضایتی با چاشنی ژست روشنفکر.

برونداد کنشگری این خاله‌زنک‌های سیاسی پرورش جامعه‌ای ناامید، افسرده، بدبین و به‌ شدت غیرواقع‌بین است. جامعه‌ای که به‌ جای شناخت واقعیت، به تحقیر دائمی خویش و نفرت از داشته‌هایش خو گرفته است.

این جریان شبه‌روشنفکری که سال‌هاست فضای دانشگاهی و رسانه‌ای کشور را قبضه کرده، سهمی اساسی در ساختن این فضای آکواریومی از کشور و جهان داشته است. جهانی بسته و به‌ شدت توهم‌آلود که ساکنانش تصویری مضحک و خیالی از ایران و جهان در ذهن دارند و گمان می‌کنند با تکرار چند عبارت ترجمه‌ای و اداهای شبه‌انتقادی، به قله آگاهی سیاسی رسیده‌اند..

محصول تربیتی این دستگاه فکری شهروندانی است که طلبکاری را با حق‌خواهی، غر زدن را با مبارزه سیاسی، بدبینی را با واقع‌بینی و تخریب را با نقد اشتباه گرفته‌اند. این قشر با یک نگاه کینه‌توزانه و عقده‌گشایانه‌ که از ترکیب علوم انسانی اخته و تماماً ترجمه‌ای، بی‌سوادی سیاسی، وابستگی فکری، جهل تاریخی و تسویه‌حساب‌های شخصی نشأت می‌گیرد به‌ تدریج بخشی از جامعه را به نقطه‌ای رسانده است که نه‌ تنها از کشور خود هیچ درکی ندارند، بلکه عملاً در تقابل با آن قرار دارند.

محصول چنین دستگاه ارزشی وارونه‌ و مخربی این است که دوزوکلک، دور زدن قانون، شانه خالی کردن از مسئولیت و فریبکاری، اسمش زرنگی می‌شود و مصرف بی‌محابای انرژی و هدر دادن منابع ملی حق طبیعی شهروندی فهمیده می‌شود.

👈 شبه‌روشنفکری ما اگر اندکی فهم تاریخی داشت، اگر از این حجم خودشیفتگی و ژست دانایی فاصله می‌گرفت و چند صفحه تاریخ می‌خواند، متوجه می‌شد که همین یک واقعیت به‌تنهایی برای برهم زدن بساط این همه غر زدن کافی است. کشوری که چهار دهه پیش برای خرید چند فروند موشک ناچار بود به لیبی و کره شمالی متوسل شود، امروز چگونه به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان موشک بالستیک تبدیل شده است؟
اگر فقط همین یک قلم را می‌فهمیدند، شاید دست‌کم کمی از آن ژست همیشگی طلبکاری و حق‌به‌جانبی فاصله می‌گرفتند و به‌ جای مسابقه در سیاه‌نمایی، از کسانی که در رقم خوردن این واقعیت نقش داشته‌اند، قدردانی می‌کردند.
ایران امروز، با تمام مشکلات و کاستی‌هایش، دیگر آن راحت‌الحلقوم ابرقدرت‌ها نیست بلکه کشوری است که در یکی از حساس‌ترین عرصه‌های قدرت سخت، توانسته به سطحی از خوداتکایی برسد که محاسبات بسیاری از قدرت‌های بزرگ را برهم بزند.

البته شاید انتظار فهم این تفاوت از جریانی که تمام هویت سیاسی‌اش را بر غر زدن بنا کرده، کمی خوش‌بینانه باشد. برای طیفی که تحریک احساسات لحظه‌ای مردم را به عنوان کنش دغدمندانه و شجاعانه‌ و فضیلت‌مندانه به جامعه فروخته است، فهماندن واقعیت، متاسفانه امری ناممکن است..
@kharmagaas